Wyspy Owcze.html



Føroyar Færøerne Wyspy Owcze
Flaga Wysp Owczych Herb Wysp Owczych
Hymn: Mítt Alfagra Land (Mój Kraju Najpiękniejszy)
Język urzędowy	farerski, duński
Stolica	Thorshavn
Ustrój polityczny	monarchia parlamentarna
Status terytorium	terytorium zależne
Zależne od	Danii
Głowa terytorium	królowa Danii Małgorzata II¹
Królewski administrator	Dan M. Knudsen
Szef rządu	Premier Kaj Leo Johannesen
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	180. na świecie 1 399 km² 0,5%
Liczba ludności (2008)  • całkowita   • gęstość zaludnienia  • narodowości	-. na świecie 48 463[1]▲ 34,6 osób/km² Farerska (91,7%), Duńska (5,8%), Islandzka (0,4%) Norweska (0,2%) Polska (0,2%) Inne (ok. 1,7%)
PKB (2003)  • całkowite   • na osobę	ok. 10 mld.[2] ok. 200
Jednostka monetarna	Korona Wysp Owczych, korona duńska² (DKK)
Rok utworzenia	przejęcie posiadłości norweskiej 1380
Religia dominująca	Luteranizm
Strefa czasowa	UTC 0 – zima UTC +1 – lato
Kod ISO 3166	FO/FRO/234
Domena internetowa	.fo
Kod samochodowy	FO
Kod telefoniczny	+298
¹ Królowa Danii pełni jednocześnie rolę głowy państwa Wysp Owczych, jak i Danii. ² Korony Wysp Owczych wydawane są przez Duński Bank Narodowy jedynie pod postacią banknotów; Korona duńska jest wymienna z Koroną Wysp Owczych w stosunku 1:1, jednak poza Wyspami Owczymi Korona Wysp Owczych nie jest przyjmowana, nawet w Danii.

Wyspy Owcze (farer. Føroyar, duń. Færøerne) – archipelag wysp wulkanicznych (o powierzchni 1399 km²) na Morzu Norweskim, mniej więcej w połowie drogi między Norwegią a Islandią. Stanowią terytorium zależne Danii.

Ośrodkiem administracyjnym jest Thorshavn (farer. Tórshavn). Głównymi miastami Wysp Owczych są: Klaksvík, Hoyvík, Argir. Żyje tam około 49 000 mieszkańców, a gęstość zaludnienia wynosi 35 osób/km². Językami urzędowymi są farerski i duński. Mieszkańcy wyznają w większości luteranizm.

edytuj Ustrój polityczny

Zobacz więcej w osobnym artykule: Ustrój polityczny Wysp Owczych.

Wyspy posiadają własny 33-osobowy parlament – Løgtingið (Pełna, oficjalna nazwa: Føroya løgting), działający z niewielkimi przerwami od czasów wikińskich, i odpowiedzialny przed nim rząd – Landsstýrið tworzony przez premiera (obecnie pełni tę funkcję Jóannes Eidesgaard) oraz sześciu ministrów (Handlu i Przemysłu, Finansów, Rybołówstwa, Kultury i Edukacji, Usług Socjalnych i Zdrowotnych oraz Spraw Wewnętrznych). Archipelag ma także dwóch deputowanych w parlamencie duńskim oraz Radzie Nordyckiej. W kompetencji rządu duńskiego leży prowadzenie polityki zagranicznej, obronnej i konstytucyjnej Wysp, aczkolwiek mają one co nieco do powiedzenia w kwestii międzynarodowej, czego dowodem jest odrzucenie w referendum członkostwa w Unii Europejskiej. Reprezentantem Danii na Wyspach Owczych jest królewski administrator (inaczej wysoki komisarz, farer. Rigsombudsmand), obecnie Søren Christensen^[3].

edytuj Główne partie polityczne i ich poparcie

Na Wyspach Owczych wybory do parlamentu odbywają się co cztery lata, bierze w nich udział siedem partii. Prócz tradycyjnego podziału na prawicę, lewicę i centrum liczy się także stosunek do niezależności wobec Danii. Ostatnie wybory miały miejsce 19 stycznia 2008 roku i zakończyły się z następującymi rezultatami:

edytuj Wyniki

Zobacz więcej w osobnym artykule: Wybory parlamentarne na Wyspach Owczych w 2008 roku.

Partie, których nazwy zostały pogrubione tworzą aktualnie rządzącą koalicję, posiadającą 17 miejsc w parlamencie^[4].

edytuj Podział administracyjny

Podział Wysp Owczych na gminy.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Podział administracyjny Wysp Owczych.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gminy Wysp Owczych.

Wyspy Owcze podzielone są na sześć regionów i siedem okręgów wyborczych: Eysturoy, Norðoyar (także Norðoyggjar), Sandoy, Streymoy (podzielony na dwa okręgi wyborcze), Suðuroy oraz Vágar. Dzielą się one obecnie na 34 okręgi gminne. Do roku 2004 istniało 48 takich okręgów; rząd prowadzi politykę zachęcania do oddolnego łączenia się gmin, w związku z czym można oczekiwać, że liczba ich wkrótce ulegnie dalszej redukcji. Największym z okręgów administracyjnych jest Streymoy, zaś gminnym gmina Tórshavn.

edytuj Geografia

Zdjęcie satelitarne Wysp

Zobacz więcej w osobnym artykule: Geografia Wysp Owczych.

Archipelag tworzy 18 głównych wysp wulkanicznych o powierzchni górzystej. Największe z nich to Streymoy (373 km²) i Eysturoy (286 km²). Najwyższym wzniesieniem Wysp Owczych jest Slættaratindur na Eysturoy (882 m n.p.m.). Wzniesienia przecinają liczne doliny. Wybrzeża – na ogół skaliste i strome, tylko gdzieniegdzie mają charakter fiordów. Najwyższe klify w Europie o wysokości do 800 m, jak znajdujący się na Viðoy klif przylądka Enniberg (745 m), zajmujący pierwsze miejsce w Europie. Rzeki są krótkie i wąskie, często przybierają na sile w okresie pozimowych roztopów, zdarza się, iż zakończone są wodospadami spadającymi z wysokich, klifów do oceanu. Na wyspach występują także jeziora, z których największym jest Sørvágsvatn na wyspie Vágar.

Przybliżone współrzędne Wysp Owczych: 62°00' N 06°47' W (Thorshavn na wyspie Streymoy, w centrum archipelagu).

edytuj Geologia

Wyspy Owcze zbudowane są głównie z bazaltów powstałych w paleocenie i eocenie, w okresie 60-50 mln lat temu w wyniku wylewów z bardzo długich, prostych szczelin (tzw. erupcji linearnych). Wyróżnia się trzy grube serie bazaltowe, o łącznej grubości około 3 km. Seria dolna ma około 900 m, środkowa - ponad 1300 i górna około 670 m. Dolna seria na powierzchni dominuje na wyspie Suðuroy i Mykines, środkowa na powierzchni dominuje na zachodnich wyspach (głównie Vágar, Streymoy, Eysturoy), a górna na wyspie Sandoy i wyspach wschodnich archipelagu. Oprócz tych poziomo leżących serii sa też powszechnie pionowe lub skośne żyły i dajki wulkanitów o większej odporności na wietrzenie niż bazalty głównych serii. Zaznaczają się one w morfologii wysp jako twardzielcowe skałki. Pomiędzy dolną a środkową serią bazaltów występuje seria ponad 100 m zlepieńców, zwietrzelin i warstwy węgli brunatnych powstała w czasie dłuższej przerwy w wulkanizmie. Datowana jest na eocen.

Pokłady węgla mają maksymalnie do 10 m miąższości (wraz z płonymi przeławiceniami), przeważnie dużo mniej, średnio 75 cm. Zasoby szacuje się na 12 mln ton. Odsłaniają się na wyspach Vágar i Suðuroy. Wydobycie na niewielką skalę prowadzono głównie w okresie obu wojen światowych.

edytuj Klimat

Wyspy Owcze leżą w strefie klimatu umiarkowanego, chłodnego, wykazującego bardzo silne wpływy oceaniczne. Charakteryzuje się on. m.in. wysokim poziomem opadów, relatywnie ciepłymi zimami i chłodnymi latami. Dzięki ogrzewającemu Wyspy ciepłemu Prądowi Zatokowemu średnia temperatura w styczniu wynosi ok. 0°C. Średnia temperatura w sierpniu to 11°. Wpływ oceanu powoduje, iż na wyspach jest na ogół pochmurnie, występują częste mgły i silne wiatry.

edytuj Historia

Wyspy były zamieszkane przez eremitów irlandzkich już w VII wieku, następnie zostały zasiedlone przez Normanów (wikingów) w VIII wieku, a od 1035 roku stanowiły posiadłość Norwegii. Wraz z nią zostały przyłączone w 1380 do Danii. W 1814 Dania utraciła Norwegię, ale zachowała Wyspy Owcze. Nałożony na wyspy duński monopol handlowy spowodował zahamowanie ich rozwoju gospodarczego. W tym czasie narastał ruch nacjonalistyczny, który dążył do uzyskania niepodległości. W pierwszej połowie XIX wieku wyspom przyznano ograniczoną autonomię. Ruch nacjonalistyczny doprowadził jednocześnie do powstania pisanego języka farerskiego, który jest, obok duńskiego, językiem urzędowym Wysp. W latach 1940-1945 archipelag, jako istotny dla przebiegu Bitwy o Atlantyk punkt strategiczny, zajęty był przez wojska brytyjskie. W roku 1948 podpisano nowe warunki współzależności między Wyspami Owczymi a Danią, uzyskując tym samym szerszą autonomię.

edytuj Demografia

edytuj Ludność

Mieszkańcy Wysp (częściowo w strojach ludowych)

Mieszkańcy Wysp (Farerowie) są w zdecydowanej części potomkami osadników normańskich pochodzących z terenów obecnej Norwegii. Poza nimi na terenie Wysp zamieszkuje spora liczba Duńczyków (ok. 5%) a także niewielka liczna osób (w sumie ok. tysiąca) pochodzących z innych krajów:głównie Islandii, Grenlandii a także z Polski.

Ponad 1/4 całej populacji (w tym niemal wszyscy imigranci) zamieszkuje w stolicy kraju - Thorshavn.

edytuj Języki i wyznania

Mieszkańcy Wysp Owczych posługują się językiem farerskim, który jest językiem urzędowym kraju. Niewielka grupa imigrantów z Danii (zamieszkująca głównie w stolicy i innych większych miastach) posługuje się też na co dzień językiem duńskim, który jest drugim językiem urzędowym i jest znany także farerskojęzycznej większości mieszkańców. Ponadto na wyspach dość powszechna jest znajomość języka angielskiego.

Niemal cała populacja Wysp należy do kościoła luterańskiego.

edytuj Zmiany liczby mieszkańców

Widok z klifu Beinisvørð wzdłuż zachodniego wybrzeża Suðuroy w kierunku północnym. Widać grube warstwy jasnego bazaltu, poprzedzielane cienkimi i ciemniejszymi warstwami tufu.

Kościół w Hósvík

Krajobraz Wysp Owczych

stolica kraju - Thorshavn

Osada Eiði

Port w Klaksvik

Domy w Vagur

edytuj Miasta i osady

W lutym 2005 r. na Wyspach było zarejestrowanych 95 miejscowości, przy czym niektóre z nich istniały tylko jako pojedyncze domy zamieszkane przez kilka osób, a nawet pozbawione stałej ludności.

Największe miejscowości na Wyspach (powyżej 500 mieszkańców), stan na luty 2005 r.

Pełna, alfabetyczna lista osiedli na Wyspach Owczych znajduje się w artykule: Miasta Wysp Owczych.

edytuj Transport

edytuj Dojazd

Dojazd na Wyspy Owcze jest jedną z największych przeszkód w ich zwiedzaniu. Nie da się tam dotrzeć bezpośrednio z terenu Polski.

• Jedną z możliwości dojazdu jest prom Norröna, kursujący z duńskiej miejscowości Hanstholm, który dociera do stolicy Wyspy Owczych - Thorshavn. Aby dostać się na Wyspy Owcze można także wsiąść na prom odpływający z Lerwick na Szetlandach i Bergen w Norwegii, a także z islandzkiego miasta Seyðisfjørður.

• Drugą możliwością jest przelot samolotem, korzystając z linii lotniczych Atlantic Airways (rodzima linia Wysp Owczych), docierających do portu lotniczego Vágar. Linia ta obsługuje połączenia z Danią, Norwegią i Islandią.

edytuj Podróżowanie po archipelagu

Połączenia autobusowe na Wyspach Owczych obsługiwane są przez firmę Bygdaleiðir. Rozkład jazdy skorelowany jest z porami odjazdu promów łączących poszczególne wyspy. Można w ten sposób dotrzeć praktycznie do każdego zakątka archipelagu. Alternatywną możliwością są przeloty helikopterem z portu lotniczego Vágar do Thorshavn, Klaksvík, Skúvoy, Froðba, Stóra Dímun i Mykines.

edytuj Sport

Stadion Tvøroyri

Wyspy Owcze mają 2 sporty narodowe. Są nimi piłka nożna oraz wyścigi łodzi wiosłowych. Reprezentacja piłkarska jest uwielbiana wśród mieszkańców wysp. W lidze tego kraju pojawiło się kilku Polaków: Krzysztof Popczyński, Marek Wierzbicki, Marcin Dawid, Robert Rzeczycki, Rafał Kwieciński oraz Tomasz Sajdak, a najpopularniejszymi zespołami są: HB Tórshavn, B36 Tórshavn, GÍ Gøta i KÍ Klaksvík.

edytuj Media

Wyspy Owcze posiadają szereg niezależnych mediów. Jest to: sześć gazet, cztery magazyny, trzy rozgłośnie radiowe oraz jedna stacja telewizyjna. Najstarszą spośród wszystkich gazet jest Dimmalætting, który rozpoczął pracę w 1878 roku i mimo wielu zmian, działa do dziś. Kolejne to: Sosialurin (1927, upolityczniona), Oyggjatíðindi, Norðlýsið (tyczy się północnej części archipelagu), Vinnuvitan (o biznesie), Vikublaðið. Magazyny to: Frøði (naukowy), Kvinna (2004, dla kobiet), OutsiderMagazine, Vencil (kulturowe). Rozgłośniami są: Kringvarp Føroya (działa od 1957 roku), Lindin (chrześcijańska) i Rás 2. Sjónvarp Føroya (SvF), jest jedyną stacją telewizyjną Wysp, audycje prowadzone są w języku farerskim, powstała w 1984 roku.

edytuj Ciekawostki

Ze względu na silne wiatry jedyne drzewa na archipelagu to sztuczne nasadzenia w miastach. Wiele tradycyjnych domów, jak również nowobudowanych ma dachy porośnięte trawą.

Przypisy

edytuj Bibliografia:

• L. Andrzejewski: Niektóre problemy z geologii i geomorfologii Wysp Owczych. Czasopismo Geograficzne, 63 (3-4): 343-350.

edytuj Zobacz też

• kraje nordyckie

edytuj Linki zewnętrzne

   

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Wyspy Owcze

Portal:
Wyspy Owcze

• (fo) (en) Biuro Premiera Wysp Owczych
• (fo) (en) Urząd Statystyczny Wysp Owczych
• (fo) (en) Rada ds. Turystyki na Wyspach Owczych
• (en) (de) (dk) Przewodnik po Wyspach Owczych
• (pl) Dziennik podróży Macieja Wasielewskiego
• (pl) Dziennik podróży Marcina Michalskiego
• (en) Przepiękne zdjęcia Wysp
• (en) Zdjęcia z Wysp Owczych
• (en) Zdjęcia z Wysp Owczych
• (fo) Kamery internetowe
• (dk) Duńska strona o Wyspach Owczych
• (pl) http://wyspy-owcze.pl

p • d • e Państwa Europy Państwa Albania • Andora • Austria • Belgia • Białoruś • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Kazachstan • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Watykan • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Terytoria zależne Gibraltar (Wielka Brytania) • Guernsey (Wielka Brytania) • Jan Mayen (Norwegia) • Jersey (Wielka Brytania) • Svalbard (Norwegia) • Wyspa Man (Wielka Brytania) • Wyspy Owcze (Dania) Państwo nieuznawane międzynarodowo Kosowo [1] • Naddniestrze [2] Terytoria autonomiczne (stanowią część państw) Athos (Grecja) • Azory (Portugalia) • Baszkiria (Rosja) • Czuwaszja (Rosja) • Gagauzja (Mołdawia) • Irlandia Północna (Wielka Brytania) • Kałmucja (Rosja) • Karelia (Rosja) • Komi (Rosja) • Krym (Ukraina) • Mari Eł (Rosja) • Mordwa (Rosja) • Nieniecki Okręg Autonomiczny (Rosja) • Szkocja (Wielka Brytania) • Tatarstan (Rosja) • Udmurcja (Rosja) • Walia (Wielka Brytania) • Wojwodina (Serbia) • Wyspy Alandzkie (Finlandia) ↑ Republika Kosowa jest uznawana przez 52 ze 192 państw członkowskich ONZ, 22 z 27 UE i 22 z 26 NATO, w tym Polskę. ↑ Mołdawska Republika Naddniestrza nie jest uznawana przez żadne państwo

p • d • e

Wyspy Owcze

Borðoy • Eysturoy • Fugloy • Hestur • Kalsoy • Koltur • Kunoy • Lítla Dímun • Mykines • Nólsoy • Sandoy • Skúvoy • Stóra Dímun • Streymoy • Suðuroy • Svínoy • Vágar • Viðoy