Grenlandia.html



Kalaallit Nunaat Grønland Grenlandia
Flaga Grenlandii
Hymn: Nunarput utoqqarsuanngoravit
Język urzędowy	grenlandzki, duński
Stolica	Nuuk albo po duńsku Godthab
Status terytorium	autonomiczne terytorium Królestwa Danii
Głowa terytorium	królowa Małgorzata II Glücksburg
następca tronu	książę Fryderyk Glücksburg
Szef rządu	premier Hans Enoksen
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	2 166 086 km² 0
Liczba ludności (2008)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	207. na świecie 56 3261▼ 0,026 osób/km²
Jednostka monetarna	Korona duńska (DKK)
Rok utworzenia	przejęcie od Norwegii 1814
Strefa czasowa	UTC -3 - zima UTC -2 - lato
Kod ISO 3166	GL/GRL/304
Domena internetowa	.gl
Kod samochodowy	KN
1  Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (en)

Grenlandia (Kalaallit Nunaat) – autonomiczne terytorium zależne Danii położone na wyspie o tej samej nazwie, o obszarze 2175,6 tys. km² (największa wyspa na świecie), pokrytej w 84% przez lądolód (tylko 341,7 tys. km² jest wolnych od lodu) i o ludności 57,1 tys (najcześciej są to Eskimosi, którzy zamieszkują północne regiony Alaski, Kanady i Syberii).

Stolicą Grenlandii jest Nuuk (duńska nazwa Godthåb).

W 1978 duński parlament przyznał Grenlandii autonomię. W 1985 wyspa wystąpiła z Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i nie jest członkiem Unii Europejskiej. Grenlandia jest członkiem Rady Nordyckiej.

edytuj Ludność

Około 90% mieszkańców Grenlandii zamieszkuje w południowo zachodniej części kraju, gdzie warunki klimatyczne są najkorzystniejsze. 10% reszty ludności to mieszkańcy nielicznych wiosek lub bardzo małych miasteczek, położonych w głębi Grenlandii. 1/4 całej populacji zamieszkuje w stolicy kraju - Nuuk.

edytuj Narodowości

Większość mieszkańców Grenlandii stanowią Grenlandczycy. Są oni potomkami rdzennych Eskimosów (Inuitów) i Europejczyków (głównie Duńczyków) o różnym stopniu wymieszania. Na wyspie zamieszkują także Europejczycy (w większości Duńczycy) urodzeni na Grenlandii (ok. 3 - 5 tys.). W sumie te dwie grupy ludności stanowią 87% całej populacji.
Pozostałe 13% stanowią osadnicy urodzeni poza wyspą, głównie Duńczycy.

edytuj Języki

Mieszkańcy Grenlandii posługują się trzema dialektami języka grenlandzkiego, którego jedna z form używana na zachodnim wybrzeżu uznana została językiem urzędowym. Wśród ludności powszechna jest również znajomość drugiego języka urzędowego - duńskiego oraz, w mniejszym już stopniu, angielskiego (głównie w miastach).

edytuj Wyznania

Mieszkańcy w zdecydowanej większości (98%, 2000 r.) oficjalnie należą do wyznania luterańskiego, jednak postępująca laicyzacja społeczeństw krajów nordyckich znalazła swoje odbicie także na Grenlandii. W niewielkiej liczbie obecni są także wyznawcy innych wyznań i religii, w tym ok. 120 Świadków Jehowy i 100 katolików.

edytuj Statystyki demograficzne

Współczynnik urodzeń:

• 16,85/1000 mieszkańców

Współczynnik zgonów:

• 7,55/1000 mieszkańców (2000 r.)

Saldo migracji:

• - 8,38 /1000 mieszkańców (2000 r.)

Ilość mężczyzn przypadających na 1 kobietę: (2000 r.)

• w całej populacji: 1,13
• w grupie wiekowej poniżej 15 lat: 1,03
• w grupie wiekowej 15-64 lata: 1,21
• w grupie wiekowej powyżej 65 lat: 0,81

Śmiertelność noworodków:

• 18,26/1000 urodzeń (2000 r.)

Średnia długość życia: (2000 r.)

• dla całej populacji: 68,07 lat
• średnia długość życia mężczyzn: 64,52
• średnia długość życia kobiet: 71,69

Dzietność:

• Liczba dzieci/kobietę: 2,45 (2000 r.)

edytuj Historia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Grenlandii.

edytuj Muzyka

Zobacz więcej w osobnym artykule: Muzyka grenlandzka.

edytuj Warunki naturalne

Wyspa ta leży w północnej części Oceanu Atlantyckiego, u wybrzeży Ameryki Północnej, od której oddziela ją Cieśnina Davisa, Smitha, Robesona, Lancaster oraz Morze Baffina. Najdalej położonym na północ punktem jest Przylądek Morris Jesup, a na południe Przylądek Farvel. Od wschodu Cieśnina Duńska oddziela ją od innej wyspy Islandii. Najwyższym szczytem tej wyspy jest Góra Gunnbjørna 3700 m n.p.m., grubość lodu w czaszy lodowca dochodzi do 3500 m. Wybrzeże typu fiordowego z licznymi przybrzeżnymi wyspami. Większa część Grenlandii leży poza północnym kołem podbiegunowym.

edytuj Flora

uprawy siana na farmie owczej

Flora Grenlandii jest uboga. Na terenie kraju spotkać można ok. 500 gatunków roślin wyższych, oraz 3.000 gatunków mchów, porostów i glonów.

Roślinność na Grenlandii występuje tylko w miejscach, które choć przez krótki czas w ciągu roku są wolne od pokrywy lodowej. Zasadniczy typ roślinności porastającej te obszary stanowią różne typy tundry oraz łąki. Tundra na południu złożona jest z różnych gatunków traw, mchów, porostów i roślin zielnych, a na północy tylko z mchów i porostów. Na samym południu kraju występują także krzewy i karłowate gatunki drzew, m.in. brzozy (osiągające 10 m wysokości), olchy, wierzby (sięgające 4 m), jarzębiny, jałowce, zaś wybrzeże położone na północnym skraju wyspy (powyżej 80° szerokości geograficznej) jest praktycznie pozbawione roślinności.

edytuj Fauna

piżmowół

niedźwiedzica z młodymi

Świat zwierzęcy Grenlandii jest dość ubogi ze względu na trudne warunki klimatyczne. Na lodowcu, zajmującym 5/6 powierzchni wyspy praktycznie nie ma zwierząt. Na wybrzeżach żyją m.in. renifery, piżmowoły, niedźwiedzie polarne, pieśce (lisy polarne), wilki polarne, zające polarne, gronostaje, lemingi a także ptaki - m.in. edredony, gęsi, mewy, pardwy i sowy śnieżne. Morze w pobliżu wyspy zamieszkane jest przez liczne ryby (np. rekiny, łososie, dorsze i mallotusy) a także duże ssaki morskie (około 30 różnych gatunków, m.in. wale grenlandzkie, białuchy, narwale, morsy, a także kilka gatunków fok, np.: grenlandzka, wąsata, obrożna (nerpa) itd.). Ponadto grenlandzkie wody zamieszkują liczne gatunki drobnych zwierząt (tzw. kryl), stanowiących pożywienie kręgowców, a spośród nich największe znaczenie mają krewetki.

Na Grenlandii żyje ok. 700 gatunków owadów i pajęczaków: liczne komary, motyle, trzmiele i pająki.

edytuj Klimat

Na Grenlandii panuje klimat polarny, jedynie na wybrzeżach - subpolarny.

Południowy zachód kraju jest cieplejszy niżby wynikało to z szerokości geograficznej, a to za sprawą opływającego wyspę od tej strony odgałęzieniu ciepłego Prądu Północnoatlantyckiego.

Klimat Grenlandii charakteryzuje się m.in. częstymi zmianami pogody, ostrymi zmianami temperatur i dość dużymi opadami (zwłaszcza w części południowej).

edytuj Temperatura

Najkorzystniejszy klimat panuje na wybrzeżach, zwłaszcza w południowo - zachodniej części wyspy. Średnia temperatura w tym rejonie w styczniu wynosi -7°C, zaś lipcu - +10°C. Pozostałe obszary kraju leżące nad brzegiem morza są znacznie chłodniejsze: temperatura spada w miarę przesuwania się na północ; zimą na północnych skrajach wyspy osiąga wartość średnią - 36°C, a latem zaledwie +3°C

lodowa pustynia wewnątrz wyspy, w górach w pobliżu wschodniego wybrzeża

Najsurowszy klimat panuje w środkowej części Grenlandii. Temperatura na tym obszarze w zasadzie nigdy nie przekracza 0°C. Średnia temperatura powietrza w lutym wynosi tam -47°C, zaś w lipcu - -12°C. Najniższa zanotowana na wyspie temperatura to −74°C.

W ostatnich latach ocieplenie klimatu powoduje wzrost średniej temperatury na wyspie i wydłużenie okresu bezprzymrozkowego (w związku z tym na Grenlandii rozpoczęto próbnie uprawę jęczmienia, zarzuconą z powodów klimatycznych pod koniec średniowiecza). Najwyższa zanotowana na wyspie temperatura to +26°C.

edytuj Opady

Roczna suma opadów na wyspie waha się od 800-1100 mm. na południu, do 150-250 mm. na północy. Opady mają głównie postać śniegu, w okresie letnim też deszczu, zaś w środkowej części Grenlandii, na obszarze lodowca, gdzie rocznie spada 300 - 400 mm. jest to wyłącznie śnieg. Opady występują głównie w ciepłej połowie roku.

edytuj Miasta

Nuuk, stolica Grenlandii, widok z lotu ptaka

Kościół w Nanortalik

ulica w Sisimiut

Qaqortoq

port w Ilulissat

edytuj Polityka

Na mocy konstytucji duńskiej z 1953 Grenlandia jest integralną częścią Królestwa Danii posiadającą od 1979 szeroką autonomię. W gestii duńskich władz centralnych, które na Grenlandii reprezentuje wysoki przedstawiciel, są: sprawy konstytucji, obrony, polityki zagranicznej i monetarnej. Grenlandia wybiera 2 deputowanych do parlamentu duńskiego (Folketingu). Lokalnym organem władzy ustawodawczej jest Landsting (kadencja 4 lata, z wyborów powszechnych), władzy wykonawczej — rząd, odpowiedzialny przed Landstingiem. Główne partie polityczne: Siumut (naprzód), zał. 1977, socjaldemokratyczna, zwolenniczka jak najszerszej autonomii Grenlandii w ramach Danii, Atassut (poczucie wspólnoty), zał. 1978, konserwatywno-liberalna, popiera bliskie związki z Danią, Wspólnota Ludzka (Inuit Ataqatigiit), zał. 1978, eskimoska partia niepodległościowa. W listopadzie 2008 r. ma się odbyć referendum na temat poszerzenia autonomii.

edytuj Sport

Grenlandia zajęła 22. miejsce w Mistrzostwach Świata w piłce ręcznej mężczyzn w Niemczech w 2007 roku.

edytuj Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Grenlandia

• Odkrycia i badania Arktyki
• Park Narodowy Grønlands
• kraje nordyckie
• Agnethe Davidsen - polityk grenlandzki

edytuj Linki zewnętrzne

• Grenlandia - przewodnik
• Przystanek Grenlandia - strona osobista Polaków mieszkających na Grenlandii
• Statistics Greenland - oficjalne statystyki Grenlandii
• Grenlandzka Rada Turystyki (po angielsku)
• Strona prawdziwego Św. Mikołaja (w kilku językach)
• Serwis turystyczny o Grenlandii (po angielsku)

p • d • e

Państwa Ameryki Północnej

Antigua i Barbuda • Bahamy • Barbados • Belize • Dominika • Dominikana • Grenada • Gwatemala • Haiti • Honduras • Jamajka • Kanada • Kostaryka • Kuba • Meksyk • Nikaragua • Panama • Saint Kitts i Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent i Grenadyny • Salwador • Stany Zjednoczone • Trynidad i Tobago

Terytoria autonomiczne i zależne: Anguilla • Antyle Holenderskie¹ • Aruba • Bermudy • Brytyjskie Wyspy Dziewicze • Grenlandia • Gwadelupa • Kajmany • Martynika • Montserrat • Navassa • Portoryko • Saint-Barthélemy • Saint-Martin • Saint-Pierre i Miquelon • Turks i Caicos • Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych

---

¹ 15 grudnia 2008 Antyle Holenderskie przestaną istnieć, a w ich miejsce utworzonych zostanie 5 osobnych terytoriów zależnych Holandii: Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius i Sint Maarten

 

p • d • e

Unia Europejska

Państwa członkowskie	Austria • Belgia • Bułgaria • Cypr • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Malta • Niemcy • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Szwecja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy
Terytoria specjalne wchodzące w skład Unii	Athos (gr.) • Azory (port.) • Büsingen am Hochrhein (niem.) • Campione d'Italia (wł.) • Ceuta (hiszp.) • Gibraltar (bryt.) • Gujana Francuska (fr.) • Gwadelupa (fr.) • Livigno (wł.) • Helgoland (niem.) • Madera (port.) • Martynika (fr.) • Melilla (hiszp.) • Reunion (fr.) • Saint-Barthélemy (fr.) • Saint-Martin (fr.) • Wyspy Alandzkie (fiń.) • Wyspy Kanaryjskie (hiszp.)
Oficjalni kandydaci	Chorwacja • Macedonia • Turcja
Terytoria, które wchodziły w skład EWG/UE	Algieria (do 1962 jako część Francji)potrzebne źródło  • Grenlandia (do 1985)