Armia Austro-Węgier.html

Mapa garnizonów wojskowych Monarchii Austro-Węgierskiej, 1898

Naczelny dowódca do 1916 – cesarz Franciszek Józef I

c.k piechota galicyjska i bośniacka, rok 1898

c.k. kawaleria około 1900

c.k. artyleria polowa około 1900

Koszary 45. regimentu piechoty oraz batalionu Landwehry, widok z góry Aptekarki, Sanok, 1911-1912

Austro-węgierscy jeńcy wojenni w Karelii w 1915

Kuchnia wojskowa w 1915

Albatros D.III kompanii lotniczej Flik 41/J (należący do asa Godwina Brumowskiego

SMS Tegetthoff, okręt Austro-Węgierskiej Marynarki Wojennej

Pomnik Dobrego Wojaka Szwejka w Humenném

Hełm austro-węgierskiego dragona

Armia monarchii austro-węgierskiej (niem. kaiserliche und königliche Armee, k.u.k. Armee czyli cesarska i królewska armia; do 1867 p.n. kaiserlich/königliche Armee, k.k. Armee czyli cesarsko-królewska armia) – wojska piechoty monarchii austro-węgierskiej, potem także marynarka wojenna oraz siły powietrzne tejże monarchii.

Lądowe siły zbrojne Austro-Węgier (Landstreitkräfte) składały się z wojsk liniowych (Heer), obrony krajowej (K.k. Landwehr) i pospolitego ruszenia (Landsturm). Węgierska obrona krajowa nazywana była Honwedem (Honvédség).

Powszechny obowiązek służby wojskowej nakładała na obywateli "Ustawa o powszechnym obowiązku wojskowym" (Wehrgesetz), która weszła w życie w 1868. Określała ona czas trwania służby w różnych formacjach:

w armii lądowej: 2 lata w służbie czynnej, 10 lat w rezerwie uzupełniającej, 3 lata w linii i 7 lat w kawalerii i artylerii konnej;
w marynarce wojennej: 4 lata w linii, 5 lat w rezerwie i 3 lata w obronie morskiej;
w rezerwie uzupełniającej: 12 lat.

Ustawa ta regulowała również uprawnienia jednorocznych ochotników.

Spis treści

1 Struktura organizacyjna
2 Wojska łączności
3 Wojska lotnicze
4 Wywiad
5 Szkoły wojskowe
6 Działania zbrojne
7 Rozwiązywanie problemów językowych
8 Niektóre mundury
9 Zobacz też
10 Literatura
- 10.1 Literatura polskojęzyczna
- 10.2 Literatura niemieckojęzyczna
11 Linki zewnętrzne

edytuj Struktura organizacyjna

W chwili wybuchu I wojny światowej całe terytorium Austro-Węgier było podzielone na 16 okręgów wojskowych, w których w lipcu i sierpniu 1914 zmobilizowano dowództwa 6 armii 18 korpusów (korpusy I-XVII i jedna Grupa Armijna), 50 dywizji piechoty, 19 brygad piechoty (poza składem dywizji), 5 brygad górskich (pozadywizyjnych), 14 brygad marszowych, 5 brygad pospolitego ruszenia i 11 dywizji kawalerii. We wrześniu 1914 powołano kolejnych 26 brygad pospolitego ruszenia.

W skład każdego zmobilizowanego korpusu wchodziły zazwyczaj dwie liniowe dywizje piechoty i jedna dywizja obrony krajowej (Landwehry lub Honvedu). Artylerię korpusu stanowił dwubateryjny dywizjon artylerii ciężkiej - 150 mm haubic z 8 działami. W skład korpusu wchodziły też: batalion saperów, oddziały łączności, kolumna drutów kolczastych oraz służby.

Dywizja piechoty składała się z 2 brygad piechoty, po 2 pułki każda; artylerii dywizyjnej, złożonej z 1 pułku armat 77 mm po 5 baterii i 1 dywizjonu haubic 104 mm po 2 baterie; 1 dywizjonu rozpoznawczego (2-3 szwadrony kawalerii); oddziału łączności; oddziału sanitarnego; parku amunicyjnego; kolumny zaopatrzeniowej; piekarni oraz taborów.

Dywizja kawalerii składała się również z 2 brygad po 2 pułki. Pułk kawalerii liczył 6 szwadronów. Każda dywizja kawalerii dysponowała dywizjonem artylerii konnej i pododdziałami karabinów maszynowych.

Podstawową jednostką terytorialną podległą Ministerstwu Wojny były Okręgi Komendy Korpusu – w 1914 było ich 16.

Najniższy szczebel terytorialnej organizacji wojska stanowiło 114 wojskowych okręgów uzupełnień. Spośród nich 102 były podporządkowane pułkom piechoty armii wspólnej, a po 4 należały do: jednostek bośniacko-hercegowińskich, pułków tyrolskich strzelców cesarskich, marynarki wojennej.

edytuj Wojska łączności

Wojska łączności, poza jednostkami wchodzącymi w skład dywizji piechoty i kawalerii oraz korpusów, składały się z batalionów telegraficznych na szczeblu armii i naczelnego dowództwa i z batalionów specjalnych. Łączność radiowa dopiero zaczynała się rozwijać; całe siły zbrojne dysponowały 11 radiostacjami.

edytuj Wojska lotnicze

Wojska lotnicze, podobnie jak wojska łączności, stawiały dopiero pierwsze kroki. Pierwsze jednostki lotnicze zaczęto tworzyć w 1909. W 1914 istniał jeden oddział sterowców wraz z obsługą techniczną, 15 kompanii lotniczych (Fliegerkompagnie, Flik) oraz jedna kompania i 12 oddziałów balonowych. Kompanie lotnicze liczyły po 106 ludzi i dysponowały łącznie 84 samolotami, których używano przede wszystkim do celów rozpoznania.

edytuj Wywiad

Centralę służby wywiadowczej stanowiło Biuro Ewidencyjne (Evidenzbüro) Sztabu Generalnego w Wiedniu. Sam wywiad podlegał wydzielonej Grupie Wywiadu (Kundschafts-gruppe) w Biurze Ewidencyjnym.

Przy każdym dowództwie korpusu istniał Główny Ośrodek Wywiadowczy (Hauptkundschaftstelle — w skrócie HK-Stelle). Zwierzchnikiem z urzędu był szef sztabu korpusu. Na czele każdego ośrodka stał szef, którym był zazwyczaj oficer Sztabu Generalnego. W skład ośrodka wchodziło dwóch lub więcej oficerów; ponadto do współpracy przydzielano im funkcjonariuszy policji, żandarmerii, Straży Skarbowej, prokuratury oraz sędziego śledczego.

Na szczeblu powiatowym, w miarę potrzeby, szczególnie w rejonach przygranicznych, tworzone były ośrodki wywiadowcze niższego rzędu (K-Stelle).

Po wybuchu wojny utworzony został przy Naczelnym Dowództwie Armii (AOK) Oddział Informacyjny (Nachrichtenabteilung), któremu podlegały oddziały informacyjne przy dowództwach poszczególnych armii (Armeekommando) i grup operacyjnych (Armeegruppekommando). Przy niższych związkach taktycznych istniały oddziały zwiadowcze (Nachrichtendetachement).

edytuj Szkoły wojskowe

W czasie pokoju armia dysponowała 24 tysiącami oficerów, będących absolwentami trzech Wyższych Szkół Wojskowych:

Terezjańskiej Akademii Wojskowej (Theresianische Militarakademie) [1] w Wiener Neustadt
Technicznej Akademii Wojskowej (Technische Militarakademie) w Mödling
Akademii Wojskowej Cesarzowej Ludwiki (Lodoviceum, Honvedakademia) w Budapeszcie

Aby dostać się do Akademii, należało albo zdać maturę, albo ukończyć Szkołę Kadetów Piechoty (takich szkół było 15), Szkołę Kadetów Kawalerii w Hranicach na Morawach, Szkołę Kadetów Artylerii, albo też Szkołę Kadetów Wojsk Technicznych.

edytuj Działania zbrojne

od 1867 – w wyniku klęski w wojnie z Prusami nastąpiły reformy państwowe. Powstała dualistyczna monarchia Austrii i Węgier.
1878 – w toku wojny rosyjsko-tureckiej Austria rozpoczęła zbrojną okupację Bośni i Hercegowiny.
1908 – miała miejsce aneksja Bośni i Hercegowiny;
1914 – Austro-Węgry przystąpiły do wojny światowej po stronie Niemiec. Okupowały tereny Królestwa Polskiego, gdzie ustanowione zostało m.in. Generalne Gubernatorstwo austriackie ze stolicą w Lublinie.

edytuj Rozwiązywanie problemów językowych

Każdy pułk miał na stałe przypisany okręg uzupełnień. Było to rozwiązanie praktyczne, ze względu na występowanie wielu narodowości. Językiem służbowym był zawsze niemiecki, poza tym obowiązywał węgierski w formacjach Honvedu oraz serbsko-chorwacki w VI dystrykcie Honvedów.

Oprócz tego istniał termin "język pułkowy". Był to język, w którym prowadzono szkolenie żołnierzy, i który musiał być znany, przynajmniej częściowo, oficerom i podoficerom. Językiem pułkowym mógł stać się język, którym mówiło co najmniej 20 % żołnierzy, przy tym musiał to być jeden z 10 oficjalnych języków monarchii. W 1910 132 jednostki były jednojęzyczne, 144 dwujęzyczne i 19 trójjęzycznych.

edytuj Niektóre mundury

Węg. Infanterie Rgt. 32

Węg. Infanterie Rgt. 68

Mundur kaprala huzarów

Mundur ułański

edytuj Zobacz też

edytuj Literatura

edytuj Literatura polskojęzyczna

Tomasz Nowakowski "Armia Austro-Węgierska 1908-1918", Warszawa: "Feniks" 1992, ISBN 83-900217-4-9.

edytuj Literatura niemieckojęzyczna

Heinz von Lichem: Spielhahnstoß und Edelweiß – die Friedens- und Kriegsgeschichte der Tiroler Hochgebirgstruppe „Die Kaiserschützen“ von ihren Anfängen bis 1918. Stocker Verlag, Graz 1977. ISBN 3-7020-0260-X.
Heinz von Lichem: Der Tiroler Hochgebirgskrieg 1915–1918. Steiger Verlag, Berwang (Tirol) 1985. ISBN 3-85423-052-4.
Anton Graf Bossi Fedregotti: Kaiserjäger – Ruhm und Ende: nach dem Kriegstagebuch des Oberst von Cordier. Stocker Verlag, Graz 1977. ISBN 3-7020-0263-4.
Carl Freiherr von Bardolff: Soldat im alten Österreich – Erinnerungen aus meinem Leben. Diederichs Verlag, Jena 1938.
Allmeyer-Beck/Lessing: Die K.u.K. Armee 1848–1918. Bertelsmann Verlag, München 1974.
Oskar Brüch, Günter Dirrheimer: Schriften des Heeresgeschichtlichen Museums in Wien. Militärwissenschaftliches Institut: Band 10, Das k.u.k. Heer 1895. Stocker Verlag, Graz 1997. ISBN 3-7020-0783-0.
Rest-Ortner-Ilmig: Des Kaisers Rock im 1. Weltkrieg – Uniformierung und Ausrüstung der österreichisch-ungarischen Armee von 1914 bis 1918. Verlag Militaria, Wien 2002. ISBN 3-9501642-0-0.

edytuj Linki zewnętrzne

Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Armia Austro-Węgier

p • d • e

Siły Zbrojne Monarchii Austro-Węgierskiej

Piechota: Feldjäger (Strzelcy polni) | Kaiserjäger (Strzelcy cesarscy) | Piechota Bośniacko-Hercegowińska | Legion Ukraińskich Strzelców Siczowych

Kawaleria: K.u.k. Dragoner | K.u.k. Husaren | K.u.k. Ulanen

Wojska lotnicze: Austro-Węgierskie Siły Powietrzne | Lista austro-węgierskich asów myśliwskich podczas I wojny światowej

Marynarka wojenna: Austro-Węgierska Marynarka Wojenna | Lista okrętów Austro-Węgierskiej Marynarki Wojennej

Udział Polaków 1914-1918: Pierwsza Kompania Kadrowa | Legiony Polskie (od 1916 Polski Korpus Posiłkowy)